De kabinetsformatie gaat woensdag weer verder. Informateur Gerrit Zalm wacht de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en Christenunie vol ongeduld op met een pakket aan voorstellen. Er liggen zelfs al kant-en-klare passages voor het regeerakkoord op tafel.
Zalm zal al zijn kennis, ervaring en contacten op en in de wereld van de overheidsfinancien hebben benut om een vrijwel volledige begroting op tafel te kunnen leggen. Daarin zijn zowel een politiek evenwichtige verdeling van extra uitgaven en bezuinigingen opgenomen, als een verdeling van de lasten waarmee de deelnemende partijen zullen kunnen leven. Discussies daarover zullen nog wel wat tijd kosten, maar hoeven geen onoverkomelijke problemen op te leveren.
Het hete hangijzer (overigens al vanaf de eerste minuut dat deze vier partijen aan tafel kwamen) is en blijft de wens van D66 om iets te doen aan regelgeving op het gebied van voltooid leven en de verruiming van de mogelijkheden tot euthanasie. De Christenunie is daar fel op tegen. Compromissen op dit terrein liggen niet erg voor de hand.
Je zou het onderwerp taboe kunnen verklaren voor de komende regeerperiode, maar dat is vooral voor D66-coryfee Pia Dijkstra onverteerbaar. Zij heeft al aangekondigd onverstoorbaar verder te werken aan haar initiatiefwet op het terrein van hulp bij zelfdoding voor mensen die hun leven voltooid achten.
Je zou er ook een vrije kwestie van kunnen maken, in de wetenschap dat we werkelijk nog niet weten of er meerderheden te vinden zijn in zowel Tweede als Eerste Kamer voor de voorstellen van D66. Maar dat is ook een risico, want als die meerderheid er wel blijkt te zijn zou de Christenunie zich binden aan de uitkomst van het democratisch proces. Ook niet erg aantrekkelijk.
Er zijn nog een paar subvarianten van het bovenstaande, maar dat voert nu even te ver.
Uiteindelijk is het lang niet uitgesloten dat deze coalitiebesprekingen op deze onderwerpen stranden. En dan ligt de vraag voor: wat nu?
Een minderheidskabinet van VVD, CDA en D66, hoor je nogal eens opperen. Maar hoewel het CDA op het bovengenoemde medisch-ethische terrein de CU de kolen uit het vuur laat halen, zijn de bezwaren bij die partij minstens even groot. De kans dat D66 met het CDA een compromis kan bereiken is ook piepklein.
En dan rest slechts één optie (er van uit gaande dat SP, PvdA en GL bij hun afwijzing van een coalitie met VVD, CDA en D66 blijven en die partijen samenwerking met de PVV blijven afwijzen): een minderheidskabinet van VVD en CDA dat op alle onderwerpen telkens wisselende meerderheden in het parlement moet zoeken.
D66 staat dus voor de keuze: laten we onze medisch-ethische wensen voorlopig even voor wat ze zijn, of gaan we in de oppositie. Ze zouden weleens voor dat laatste kunnen kiezen. Voor D66 is het zijn van een progressief reservewiel aan de overwegend rechtse coalitiewagen minder aantrekkelijk dan de oppositie.